IR - Biến năng lực và sự minh bạch của doanh nghiệp thành niềm tin của nhà đầu tư

Doanh nghiệp có thể thu hút sự chú ý của nhà đầu tư trong ngắn hạn bằng truyền thông, nhưng trong dài hạn, chỉ có thể giữ được niềm tin của họ bằng kết quả kinh doanh cũng như kỷ luật và sự nhất quán của hoạt động IR.

Cuộc trò chuyện cùng ông Nguyễn Hoàng Việt mở ra thêm nhiều góc nhìn mới về vai trò của IR trong công cuộc thu hút dòng vốn và bí quyết cho những thương vụ IPO, M&A, tái cấu trúc doanh nghiệp thành công.

Từ góc nhìn của đơn vị tư vấn như DNSE, hoạt động IR đồng hành cùng IPO chuẩn bị từ bao giờ là đủ sớm?

Ông Nguyễn Hoàng Việt: Hoạt động IR đồng hành cùng IPO không chỉ là một vài sự kiện diễn ra quanh thời điểm IPO mà là một quá trình xây dựng niềm tin với nhà đầu tư. Do đó thời điểm đủ sớm thường là 12-24 tháng trước khi nộp hồ sơ IPO và tốt nhất là ngay khi HĐQT thống nhất triển khai IPO như một mục tiêu chiến lược.

Tất nhiên đây không phải một mốc pháp lý cứng mà sẽ tùy thuộc vào tình hình cụ thể của mỗi doanh nghiệp. Để nhà đầu tư có niềm tin đầu tư hay ít nhất là biết đến công ty thì doanh nghiệp cần đủ thời gian để tạo ra một lịch sử thông tin có thể kiểm chứng và hình thành niềm tin trước khi thu hút nhà đầu tư tham gia.

Thực tế, doanh nghiệp không thể chào bán cổ phiếu khi nhà đầu tư hoàn toàn không biết hoặc có rất ít thông tin. Điều này đã diễn ra ở một số đợt IPO của các doanh nghiệp sản xuất gần đây - khi hoạt động IR chỉ diễn ra gần thời điểm bắt đầu triển khai IPO, số lượng phân phối đã không đạt được như kỳ vọng.

Nếu đi vào chi tiết hơn, doanh nghiệp cần chú ý những giai đoạn nào cho quá trình IPO?

Qua quá trình tư vấn IPO cho các doanh nghiệp, theo tôi, ở 4 giai đoạn của quá trình IPO, cần chú trọng các yếu tố sau:

Giai đoạn 12-24 tháng trước IPO: Doanh nghiệp nên chuẩn hóa quản trị, kiểm toán, pháp lý, hệ thống dữ liệu và bộ chỉ số vận hành; xác định rõ câu chuyện đầu tư, nhu cầu sử dụng vốn và các rủi ro trọng yếu. Giai đoạn này, bộ phận IR cần bắt đầu lên kế hoạch truyền thông, xác định được câu chuyện của doanh nghiệp và những thông tin quan trọng, điểm nhấn nổi bật của đợt IPO

Khoảng 6-12 tháng trước IPO: Đây là thời gian mà hoạt động IR phải đẩy mạnh tối đa để truyền tải các thông điệp của ban lãnh đạo, định hướng phát triển cũng như tiềm năng của doanh nghiệp. Song song đó, cần chuẩn bị kỹ lưỡng các bộ tài liệu song ngữ, dự kiến trả lời các câu hỏi khó, thắc mắc từ nhà đầu tư, và xác định đúng nhóm nhà đầu tư mục tiêu để tiếp cận.

Giai đoạn triển khai IPO: Tổ chức roadshow (trong hoặc ngoài Việt Nam) hoặc những buổi gặp gỡ với các nhóm môi giới, nhà đầu tư cá nhân lớn thông qua các công ty chứng khoán để cung cấp những thông tin chi tiết hơn về doanh nghiệp, qua đó trực tiếp giải đáp thắc mắc của nhà đầu tư, giúp họ có thêm niềm tin vào Ban lãnh đạo và doanh nghiệp.

Giai đoạn sau niêm yết: Hoạt động IR phải tiếp tục được duy trì đều đặn, cập nhật thông tin liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh để chứng minh doanh nghiệp thực hiện những gì đã cam kết.

DNSE đã từng IPO thành công vào năm 2024. Công ty đã áp dụng công thức nào để đạt được thành tựu này?

Với thương vụ IPO của DNSE, chúng tôi cũng rút ra 3 yếu tố có tính quyết định. Thứ nhất, chúng tôi đã xây dựng một câu chuyện đầu tư rõ ràng, có minh chứng cụ thể. DNSE định vị là công ty chứng khoán công nghệ, với mô hình kinh doanh và trải nghiệm số có tính khác biệt và tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Thứ hai là tính minh bạch của số liệu, mục đích sử dụng vốn và kế hoạch sau huy động. Thứ ba là giảm tối đa rào cản tiếp cận: đợt IPO được triển khai đăng ký và mua 100% trực tuyến. Ở thời điểm đó DNSE là đơn vị tiên phong thực hiện mô hình IPO này, nhờ lợi thế về công nghệ.

Trong gần 1 tháng chào bán, hơn 2,600 nhà đầu tư đăng ký mua và DNSE phân phối thành công 30 triệu cổ phiếu, huy động 900 tỷ đồng. Đến 1/7/2024, 330 triệu cổ phiếu DSE chính thức giao dịch trên HOSE theo đúng cam kết với nhà đầu tư.

Nhìn lại lịch sử, ngay từ khi tiếp quản Công ty Chứng khoán Đại Nam vào nửa cuối năm 2020, đổi tên thành Chứng khoán DNSE và tăng vốn điều lệ lên 3,000 tỷ đồng vào cuối năm 2021, HĐQT đã lên kế hoạch và chuẩn bị IPO vào giai đoạn 2023-2024, do đó việc chuẩn bị đã diễn ra từ rất sớm.

Hoạt động truyền thông, quan hệ nhà đầu tư đã được đầu tư, triển khai mạnh mẽ để từng bước đưa thông tin về DNSE đến với công chúng, gây dựng uy tín, thương hiệu doanh nghiệp với công chúng một thời gian đủ dài, trước khi chúng tôi chính thức bước vào giai đoạn IPO.

IR và bài toán huy động vốn: Làm thế nào để gia tăng niềm tin của nhà đầu tư?

Được doanh nghiệp biết tới và quan tâm đã là một bài toán khó, nhưng làm sao để nhà đầu tư quyết định lựa chọn đầu tư lâu dài vào doanh nghiệp? Theo ông, doanh nghiệp nên có chiến lược thực hành IR như thế nào để thu hút vốn?

Theo tôi, niềm tin của nhà đầu tư cần được xây đắp kiểu “mưa dầm thấm lâu”, tích lũy qua thời gian bằng sự nhất quán giữa điều doanh nghiệp nói, số liệu doanh nghiệp công bố và kết quả doanh nghiệp thực hiện. Vì vậy, hoạt động IR tốt trước hết phải là một quy trình quản trị thông tin minh bạch, hiệu quả. Thông tin phải đúng, đủ, kịp thời, có thể so sánh, và khi kết quả không thuận lợi hoặc có các thông tin ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần chủ động giải thích nguyên nhân, tác động và biện pháp xử lý chứ không né tránh. Khi huy động vốn thì phải rõ ràng vốn huy động dùng vào đâu, tiến độ giải ngân thế nào, chỉ tiêu nào phản ánh hiệu quả, khi nào có báo cáo để nhà đầu tư có thể đánh giá.

Để cung cấp thông tin cho rõ ràng, minh bạch, kịp thời cho nhà đầu tư, gia tăng niềm tin của nhà đầu tư, các doanh nghiệp có nhiều hình thức như gửi email, tổ chức đối thoại hai chiều giữa lãnh đạo công ty với nhà đầu tư qua các buổi Công bố kết quả kinh doanh (Earnings call) định kỳ hoặc bất thường.

Đối với DNSE, chúng tôi duy trì Bản tin dành cho cổ đông hàng tháng như một kênh đối thoại thường xuyên với nhà đầu tư; không chỉ cập nhật các chỉ số về tài chính và hoạt động mà còn chủ động giải thích những yếu tố tác động đến kết quả kinh doanh, các thay đổi trong hoạt động và định hướng của doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo. Qua đó, nhà đầu tư có thể theo dõi DNSE một cách liên tục và đánh giá kết quả thực tế trong tương quan với những định hướng mà doanh nghiệp đã cam kết.

Định kỳ 6 tháng, sau các kỳ kiểm toán và soát xét báo cáo, chúng tôi đều tổ chức Earnings call để đại diện Ban lãnh đạo báo cáo và có cơ hội trả lời các câu hỏi của nhà đầu tư. Đồng thời, trong năm, chúng tôi sẽ chọn các thị trường nước ngoài trong khu vực để giới thiệu về DNSE. Nhờ đó, trong các đợt huy động vốn cổ phần, phát hành trái phiếu, chúng tôi đều phân phối thành công, thu hút được lượng lớn nhà đầu tư tham gia.

Chắc chắn rằng, IR chính là cầu nối biến năng lực và sự minh bạch của doanh nghiệp thành niềm tin của nhà đầu tư, qua đó nâng cao khả năng huy động vốn và giá trị doanh nghiệp.

Niềm tin của nhà đầu tư cần được xây đắp kiểu “mưa dầm thấm lâu”, tích lũy qua thời gian bằng sự nhất quán giữa điều doanh nghiệp nói, số liệu doanh nghiệp công bố và kết quả doanh nghiệp thực hiện.

Ông Nguyễn Hoàng Việt
Phó Tổng giám đốc phụ trách Khối Thị trường vốn, CTCP Chứng khoán DNSE

Trong bối cảnh thị trường Việt Nam đang vươn tầm quốc tế, IR hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường và tiếp cận nhà đầu tư quốc tế ra sao?

Trên thực tế, DNSE là một trong các doanh nghiệp rất chú trọng việc mở rộng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế. Trước và sau khi IPO, chúng tôi đã thành công trong việc thu hút đầu tư từ các quỹ ngoại uy tín quốc tế như PYN Elite Fund (Phần Lan) hay Consilium Investment Management (Hoa Kỳ). Hiện tại, hàng năm, bộ phận IR của chúng tôi vẫn tiếp tục triển khai định kỳ các chuyến đi tiếp cận nhà đầu tư tại các thị trường tiềm năng như Singapore, Thái Lan hay Nhật Bản để mở rộng thị trường.

Trong một số đợt IPO của các công ty chứng khoán gần đây trên thị trường, nhiều doanh nghiệp cũng rất chủ động trong việc đi sang các thị trường quốc tế để tìm kiếm nhà đầu tư. Thay vì trạng thái “có thể được tìm thấy: thì các chuyến đi ra quốc tế này giúp doanh nghiệp chuyển sang “chủ động tìm kiếm” và “có thể được đầu tư”. Tuy nhiên, để thu hút được nhà đầu tư quốc tế, đội ngũ IR của các doanh nghiệp phải chuẩn bị và lên kế hoạch cực kỳ kỹ càng chứ không chỉ đơn giản là “đi chào hàng”.

Nhà đầu tư quốc tế thông thường là các quỹ quản lý tài sản lớn với quy mô từ vài chục triệu đến vài trăm triệu USD, thậm chí hàng tỷ USD. Họ sẽ cân nhắc không chỉ câu chuyện tăng trưởng - một trong các yếu tố quan trọng nhất, mà chú trọng cả các dữ liệu có thể so sánh, quá trình phát triển của lãnh đạo, quá trình xây dựng công ty. Bên cạnh đó, họ xem xét kỹ cơ chế quản trị có đáng tin cậy không, sự rõ ràng về thanh khoản, giới hạn sở hữu, chuyển tiền, thuế, kế toán và các rủi ro ESG trọng yếu.

Vì vậy, để có thể tiếp cận và thu hút thành công nhà đầu tư quốc tế, theo chúng tôi, bộ phận IR của doanh nghiệp cần phải chuẩn bị rất kỹ các vấn đề sau: 1) chuẩn bị và công bố báo cáo tài chính song ngữ đồng thời; 2) bộ dữ liệu lịch sử 3-5 năm với các chỉ số trọng yếu (key metrics) rõ ràng và nhất quán; 3) Thông tin về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) và thanh khoản; và 4) lịch tiếp xúc thường xuyên thông qua Chương trình gặp riêng các nhà đầu tư tiềm năng (non-deal roadshow) hoặc Hội nghị các nhà đầu tư, Cập nhật phân tích đầu tư (analyst briefing) và kênh hỏi đáp trực tiếp.

IR là làm cho giá trị nội tại của doanh nghiệp được nhìn thấy đầy đủ và rõ ràng hơn

Vai trò quan trọng trong quá trình hút vốn ngoại đặt ra yêu cầu thế nào đối với bộ phận IR? Làm sao để nâng cao năng lực thực hành IR của doanh nghiệp?

Đối với các nhóm công việc này, bộ phận IR phải có kinh nghiệm cũng như trình độ chuyên môn cao hoặc có thể phối hợp với các công ty chứng khoán - đơn vị chuyên nghiệp cung cấp dịch vụ này.

Các công ty chứng khoán/đơn vị tư vấn có thể hỗ trợ doanh nghiệp xác định nhóm nhà đầu tư phù hợp theo ngành, quy mô, kỳ hạn và khẩu vị rủi ro; chuẩn hóa câu chuyện giá trị doanh nghiệp (equity story) và tài liệu; tổ chức thăm dò ý kiến nhà đầu tư (pre-sounding) để hiểu các điểm nghẽn định giá hoặc điều khoản khác; và đưa phản hồi của thị trường đối với các quyết định về quản trị, cấu trúc vốn hoặc chính sách cổ đông.

Theo tôi, để hấp dẫn nhà đầu tư và có khả năng giữ dòng vốn quốc tế thì yếu tố quan trọng nhất là chất lượng tài sản, kết quả kinh doanh và tính nhất quán trong thực thi. Vai trò của bộ phận IR hay đơn vị tư vấn sẽ là cầu nối, là kênh truyền đạt để những câu chuyện của doanh nghiệp đến nhà đầu tư hiệu quả nhất.

Với những doanh nghiệp chuẩn bị IPO, M&A hay huy động vốn, IR cần được chuẩn bị và triển khai như thế nào để vừa đáp ứng yêu cầu của thị trường, vừa nâng cao giá trị doanh nghiệp?

Chúng tôi nhìn IR như một “hệ điều hành” của doanh nghiệp trên thị trường vốn, được xây dựng và vận hành liên tục để kết nối thông tin, chiến lược của công ty và kỳ vọng của nhà đầu tư. Một “hệ điều hành” tốt cần xây dựng và chạy liên tục qua một giai đoạn nhất định trong các công việc sau:

Sẵn sàng về thông tin tài chính và báo cáo quản trị: Doanh nghiệp cần một đầu mối IR có thẩm quyền, quy trình phối hợp giữa tài chính, pháp lý, chiến lược, vận hành và truyền thông, cùng cơ chế chia sẻ thông tin rõ ràng.

Xây dựng câu chuyện đầu tư và khung định giá: Câu chuyện đầu tư phải trả lời được những câu hỏi như doanh nghiệp tạo giá trị bằng cách nào, vốn mới làm thay đổi năng lực sinh lời ra sao và rủi ro nào có thể khiến kế hoạch không đạt. Ở công việc này, IR cần phải có kinh nghiệm và chuyên môn cao hoặc nên phối hợp với các công ty chứng khoán.

Thiết lập quy trình công bố thông tin: Bộ phận IR của doanh nghiệp cần một nguồn dữ liệu chuẩn thống nhất (single source of truth) - số liệu, KPI, định nghĩa và thông điệp thống nhất giữa hồ sơ chào bán, báo cáo tài chính, website IR, tài liệu thuyết trình và phát ngôn của lãnh đạo.

Liên tục mở rộng tiếp cận nhà đầu tư: IR duy trì lịch công bố và đối thoại cố định, kể cả khi không có giao dịch: cập nhật kết quả kinh doanh, earnings call, báo cáo thường niên, đại hội cổ đông, gặp gỡ nhà đầu tư.

Nếu chỉ bắt đầu khi hồ sơ IPO gần hoàn tất hoặc khi doanh nghiệp cần tiền, IR thường trở thành phản ứng ngắn hạn và khó tạo niềm tin bền vững.

Từ góc độ của đơn vị tư vấn, ông nghĩ đâu là yếu tố cốt lõi để doanh nghiệp có thể thu hút được nguồn vốn từ thị trường?

Với khách hàng tư vấn, DNSE thường bắt đầu từ việc khảo sát mức độ sẵn sàng, sau đó cùng doanh nghiệp xây dựng câu chuyện đầu tư của doanh nghiệp (equity story), mô hình tài chính và KPI, kho dữ liệu. Tiếp theo là việc lên danh sách nhà đầu tư tiềm năng và thực hiện các hoạt động truyền thông trước, trong quá trình IPO, Roadshow gặp gỡ nhà đầu tư.

Đối với M&A hoặc tái cấu trúc, phạm vi còn bao gồm thông điệp cho các nhóm liên quan, kịch bản tin đồn, nguyên tắc bảo mật và bộ chỉ tiêu theo dõi hậu giao dịch.

Tuy nhiên, theo tôi, không một bộ phận IR nào trên thị trường có thể tự tạo ra giá trị nếu hoạt động kinh doanh và quản trị của doanh nghiệp không rõ ràng, minh bạc và hiệu quả. Vai trò đúng của IR là làm cho giá trị nội tại của doanh nghiệp được nhìn thấy đầy đủ và rõ ràng hơn, giúp thị trường đánh giá doanh nghiệp trên một bộ thông tin công bằng, nhất quán. Do đó, các doanh nghiệp cần lưu ý một số điểm nên tránh: bắt đầu hoạt động IR quá muộn, đồng nhất IR với PR, và đưa ra thông điệp vượt quá năng lực thực thi.

Tôi tin rằng, doanh nghiệp có thể thu hút sự chú ý của nhà đầu tư trong ngắn hạn bằng truyền thông, nhưng trong dài hạn, chúng ta chỉ có thể giữ được niềm tin của họ bằng kết quả kinh doanh, cũng như kỷ luật và sự nhất quán của hoạt động IR.

Xin cảm ơn ông.

Nguồn: Vietstock